حتماً برای شما هم پیش آمده که کتاب را باز کنید، چند خط بخوانید و ناگهان متوجه شوید اصلاً نمیدانید چه چیزی خواندهاید! گاهی یک پیام موبایل، صدای اطراف یا حتی فکر کردن به کارهای روزانه میتواند تمرکز ما را از بین ببرد.
افزایش تمرکز در درس خواندن یکی از مهمترین مهارتهایی است که دانشآموزان دوره متوسطه دوم میتوانند یاد بگیرند. تمرکز بیشتر الزاماً به معنای ساعتهای طولانیتر مطالعه نیست؛ بلکه یعنی در زمانی که برای مطالعه اختصاص دادهاید، ذهن شما واقعاً درگیر یادگیری باشد.
در این مقاله با روشهایی آشنا میشویم که میتوانند به مدیریت حواسپرتی و ایجاد یک سبک مطالعه مؤثرتر کمک کنند.
چرا هنگام درس خواندن تمرکز نداریم؟
قبل از اینکه به دنبال راه افزایش تمرکز باشیم، باید دلیل حواسپرتی را پیدا کنیم.
عوامل مختلفی میتوانند تمرکز دانشآموز را کاهش دهند؛ از جمله:
- استفاده مداوم از تلفن همراه
- پیامها و اعلانهای شبکههای اجتماعی
- خستگی و کمبود خواب
- محیط مطالعه شلوغ
- گرسنگی یا تشنگی
- نگرانی درباره امتحانات
- نداشتن برنامه مشخص
- مطالعه طولانی بدون استراحت
- انجام همزمان چند کار
گاهی فقط برطرف کردن یکی از این عوامل میتواند کیفیت مطالعه را به شکل محسوسی بهتر کند.
۱. قبل از مطالعه هدف مشخص داشته باشید
یکی از دلایل حواسپرتی این است که بدون هدف مشخص پشت میز مینشینیم.
به جای اینکه بگویید:
«امروز میخواهم فیزیک بخوانم.»
هدف را دقیقتر کنید:
«در ۴۵ دقیقه، درس دوم را مرور میکنم و ۱۰ تمرین حل میکنم.»
هدف مشخص باعث میشود ذهن بداند در پایان جلسه مطالعه باید به چه نتیجهای برسد.
۲. موبایل را از محدوده مطالعه دور کنید
موبایل یکی از بزرگترین منابع حواسپرتی برای بسیاری از دانشآموزان است.
حتی اگر گوشی را باز نکنید، دیدن اعلانها میتواند توجه شما را به سمت آن ببرد.
هنگام مطالعه میتوانید:
اعلانهای غیرضروری را خاموش کنید، حالت تمرکز را فعال کنید یا گوشی را کمی دورتر از میز قرار دهید.
اگر برای دیدن ویدئوی آموزشی یا استفاده از اپلیکیشن درسی به موبایل نیاز دارید، فقط همان برنامه موردنیاز را باز نگه دارید.
۳. از روش مطالعه زمانبندیشده استفاده کنید
مغز نمیتواند برای مدت نامحدود با کیفیت یکسان تمرکز کند.
به جای چند ساعت مطالعه بدون توقف، زمان را به دورههای کوتاهتر تقسیم کنید.
برای مثال:
۴۰ تا ۵۰ دقیقه مطالعه متمرکز
سپس
۱۰ تا ۱۵ دقیقه استراحت
بعد جلسه بعدی را آغاز کنید.
بعضی دانشآموزان نیز روش پومودورو را ترجیح میدهند که در آن بازههای مطالعه کوتاهتر هستند.
نکته مهم این است که روش مناسب خودتان را پیدا کنید.
۴. میز مطالعه را ساده نگه دارید
هر چیزی که مقابل چشم شما قرار دارد میتواند بخشی از توجهتان را به خود اختصاص دهد.
لازم نیست میز مطالعه کاملاً خالی باشد، اما بهتر است وسایل غیرضروری را کنار بگذارید.
برای مطالعه ریاضی شاید فقط به این موارد نیاز داشته باشید:
کتاب، دفتر، مداد، خودکار، ماشین حساب در صورت نیاز و یک بطری آب.
هرچه محیط سادهتر باشد، احتمال حواسپرتی کمتر میشود.
۵. سختترین درس را در زمان مناسب بخوانید
همه ما در تمام ساعات روز انرژی یکسانی نداریم.
بعضی افراد صبح تمرکز بیشتری دارند و بعضی بعدازظهر عملکرد بهتری نشان میدهند.
زمانی را که بیشترین انرژی ذهنی دارید پیدا کنید و درسهای دشوارتر مانند ریاضی، فیزیک یا مسائل تحلیلی را در آن زمان قرار دهید.
کارهای سادهتر را میتوان برای زمانهایی گذاشت که انرژی کمتری دارید.
۶. هنگام مطالعه فعال باشید
فقط نگاه کردن به کتاب همیشه بهترین روش یادگیری نیست.
مطالعه فعال میتواند ذهن را بیشتر درگیر کند.
بعد از خواندن یک بخش، کتاب را ببندید و از خودتان بپرسید:
«من از این قسمت چه چیزی یاد گرفتم؟»
سپس سعی کنید مطلب را با زبان خودتان توضیح دهید.
همچنین میتوانید سؤال حل کنید، نکات مهم را یادداشت کنید یا برای مطالب پیچیده نمودار و نقشه ذهنی بسازید.
وقتی ذهن در فرایند یادگیری فعال باشد، احتمال حواسپرتی کمتر میشود.
۷. از انجام چند کار همزمان خودداری کنید
درس خواندن همراه با چک کردن پیامها، دیدن ویدئو و صحبت در شبکههای اجتماعی شاید احساس انجام چند کار را ایجاد کند، اما توجه شما دائماً بین فعالیتها جابهجا میشود.
برای افزایش تمرکز در درس خواندن بهتر است در هر بازه فقط یک هدف داشته باشید.
وقتی زمان مطالعه است، مطالعه کنید.
وقتی زمان استراحت است، استراحت کنید.
این تفکیک ساده میتواند کیفیت هر دو را افزایش دهد.
۸. خواب کافی را جدی بگیرید
اگر شب قبل خواب مناسبی نداشته باشید، حفظ تمرکز در کلاس یا هنگام مطالعه دشوارتر میشود.
گاهی دانشآمزان برای مطالعه بیشتر از زمان خواب خود کم میکنند، اما خستگی روز بعد میتواند کیفیت مطالعه را کاهش دهد.
به همین دلیل برنامه خواب منظم یکی از بخشهای مهم یک برنامه تحصیلی سالم است.
۹. هنگام استراحت واقعاً استراحت کنید
استراحت ده دقیقهای به معنی شروع یک فعالیت یکساعته نیست!
در زمان استراحت میتوانید:
کمی راه بروید، آب بنوشید، حرکات کششی ساده انجام دهید یا چند دقیقه از میز مطالعه فاصله بگیرید.
اگر شبکههای اجتماعی باعث میشوند استراحت شما بسیار طولانی شود، بهتر است در فاصلههای کوتاه مطالعه سراغ آنها نروید.
۱۰. افکار مزاحم را یادداشت کنید
فرض کنید وسط مطالعه ناگهان یادتان میآید باید به دوستتان پیام بدهید.
به جای اینکه همان لحظه گوشی را بردارید، موضوع را روی یک کاغذ کوچک بنویسید:
«بعد از مطالعه به علی پیام بدهم.»
سپس به درس برگردید.
این روش ساده به ذهن اطمینان میدهد که کار فراموش نمیشود و لازم نیست همان لحظه انجام شود.
تکنیک پومودورو چیست؟
پومودورو یکی از روشهای معروف مدیریت زمان است.
در شکل کلاسیک این روش، فرد مدتی روی یک کار تمرکز میکند و سپس استراحت کوتاهی دارد.
دانشآموزان میتوانند مدت زمان را بر اساس توان تمرکز خود تنظیم کنند.
مثلاً:
۲۵ دقیقه مطالعه + ۵ دقیقه استراحت
یا
۴۵ دقیقه مطالعه + ۱۰ دقیقه استراحت
هدف اصلی ایجاد مرز مشخص بین زمان تمرکز و استراحت است.
موسیقی هنگام درس خواندن خوب است یا بد؟
پاسخ برای همه یکسان نیست.
برخی دانشآموزان در محیط کاملاً ساکت بهتر مطالعه میکنند و بعضی افراد با صدای پسزمینه آرام راحتتر هستند.
اما هنگام مطالعه مطالبی که به درک متن، حفظ کردن یا حل مسائل پیچیده نیاز دارند، موسیقی دارای کلام ممکن است برای برخی افراد حواسپرتکننده باشد.
بهترین روش این است که عملکرد خود را آزمایش کنید.
اگر با موسیقی تعداد تمرینهای کمتری حل میکنید یا مطالب را چند بار میخوانید، احتمالاً سکوت برای شما مناسبتر است.
بهترین محیط برای مطالعه چگونه است؟
یک محیط مطالعه مناسب بهتر است چند ویژگی داشته باشد:
نور کافی، دمای مناسب، صندلی نسبتاً راحت، میز مرتب و دسترسی به وسایل ضروری.
همچنین بهتر است محلی را انتخاب کنید که رفتوآمد و صدای کمتری داشته باشد.
با تکرار مطالعه در یک محیط مشخص، آن فضا به مرور میتواند برای ذهن شما با فعالیت «درس خواندن» ارتباط پیدا کند.
برای امتحانات چگونه تمرکز بیشتری داشته باشیم؟
نزدیک امتحانات حجم مطالب افزایش پیدا میکند و همین موضوع ممکن است باعث آشفتگی ذهنی شود.
اول مشخص کنید چه مباحثی باقی ماندهاند.
سپس آنها را به بخشهای کوچک تقسیم کنید.
مثلاً به جای نوشتن:
«امروز کل شیمی را بخوانم.»
بنویسید:
فصل اول — مرور نکات
فصل دوم — حل ۱۵ سؤال
فصل سوم — بررسی اشکالات
وقتی کار بزرگ به چند کار کوچک تبدیل میشود، شروع کردن آن سادهتر خواهد بود.
یک چالش ۷ روزه برای افزایش تمرکز
برای یک هفته این روش را امتحان کنید.
روز اول: میز مطالعه را مرتب کنید.
روز دوم: هنگام مطالعه اعلانهای موبایل را خاموش کنید.
روز سوم: سه جلسه مطالعه متمرکز داشته باشید.
روز چهارم: برای هر جلسه یک هدف مشخص تعیین کنید.
روز پنجم: یک درس را با روش مطالعه فعال بخوانید.
روز ششم: افکار مزاحم را روی کاغذ یادداشت کنید.
روز هفتم: عملکرد هفته را بررسی کنید.
در پایان هفته ببینید کدام تغییر بیشترین تأثیر را روی تمرکز شما داشته است.
سه اشتباه مهم هنگام تلاش برای افزایش تمرکز
تلاش برای چند ساعت مطالعه بدون توقف
تمرکز کیفیت ثابتی ندارد. استراحت کوتاه میتواند به ادامه مطالعه کمک کند.
انتظار برای شرایط کاملاً ایدهآل
همیشه محیط کاملاً ساکت یا شرایط کامل وجود ندارد. باید یاد بگیرید در شرایط معمول نیز مطالعه کنید.
سرزنش خود بعد از حواسپرتی
حواسپرتی برای همه اتفاق میافتد.
مهم این است که متوجه آن شوید و دوباره توجه خود را به کار اصلی برگردانید.
سؤالات متداول درباره افزایش تمرکز در درس خواندن
چگونه هنگام درس خواندن حواسمان پرت نشود؟
هدف مشخص، دور کردن عوامل حواسپرتی مانند موبایل، مطالعه در بازههای زمانی مشخص و داشتن محیط مناسب میتواند به حفظ تمرکز کمک کند.
چند دقیقه بدون وقفه درس بخوانیم؟
عدد مشخصی برای همه وجود ندارد. بعضی دانشآموزان با بازههای ۲۵ دقیقهای بهتر کار میکنند و برخی میتوانند ۴۵ تا ۵۰ دقیقه تمرکز مناسبی داشته باشند.
آیا موبایل باعث کاهش تمرکز در مطالعه میشود؟
اعلانها و جابهجایی مداوم بین مطالعه و فعالیتهای تلفن همراه میتوانند تمرکز را مختل کنند. بهتر است استفاده از موبایل هنگام مطالعه هدفمند باشد.
برای افزایش تمرکز چه بخوریم؟
یک رژیم غذایی متعادل، آب کافی و وعدههای منظم برای عملکرد عمومی بدن اهمیت دارند. هیچ خوراکی به تنهایی جایگزین خواب مناسب، برنامهریزی و عادتهای صحیح مطالعه نیست.
جمعبندی
افزایش تمرکز در درس خواندن یک مهارت است و مانند هر مهارت دیگری با تمرین بهتر میشود.
لازم نیست همه روشهای این مقاله را از فردا اجرا کنید.
با یک تغییر کوچک شروع کنید؛ مثلاً گوشی را هنگام مطالعه دورتر بگذارید یا قبل از باز کردن کتاب هدف جلسه را مشخص کنید.
بعد از چند روز روش دیگری اضافه کنید.
تمرکز بیشتر معمولاً نتیجه یک تغییر بزرگ نیست؛ بلکه حاصل مجموعهای از عادتهای کوچک و درست است.
