برنامهریزی درسی یکی از مهمترین مهارتهایی است که هر دانشآموز دبیرستانی باید یاد بگیرد. بسیاری از دانشآموزان ساعتهای زیادی را به درس خواندن اختصاص میدهند، اما در پایان روز احساس میکنند به اندازه کافی پیشرفت نکردهاند. مشکل همیشه کمبود زمان یا توانایی نیست؛ گاهی نداشتن یک برنامهریزی درسی برای دانشآموزان باعث میشود زمان و انرژی بهدرستی مدیریت نشود.
یک برنامه خوب قرار نیست تمام ساعتهای روز را پر کند. برنامه موفق، برنامهای است که متناسب با مدرسه، توانایی، هدف و شرایط زندگی دانشآموز طراحی شود و در کنار درس، برای استراحت، ورزش و تفریح نیز زمان داشته باشد.
چرا برنامهریزی درسی برای دانشآموزان مهم است؟
دوره متوسطه دوم، بهخصوص پایههای دهم، یازدهم و دوازدهم، یکی از مهمترین دورههای تحصیلی است. حجم درسها افزایش پیدا میکند، امتحانات اهمیت بیشتری پیدا میکنند و دانشآموز باید برای تصمیمهای مهم آینده نیز آماده شود.
برنامهریزی صحیح کمک میکند دانشآموز بداند:
- امروز چه درسهایی باید مطالعه شوند.
- برای هر درس چقدر زمان لازم است.
- کدام درسها در اولویت قرار دارند.
- چه زمانی باید مطالب گذشته مرور شوند.
- چه زمانی برای استراحت و فعالیتهای شخصی باقی میماند.
وقتی این موارد مشخص باشند، ذهن دانشآموز کمتر درگیر سؤال «از کجا شروع کنم؟» خواهد شد.
برنامهریزی خوب یعنی بیشتر درس خواندن؟
خیر. یکی از اشتباهات رایج این است که برنامه خوب را با تعداد زیاد ساعت مطالعه یکی بدانیم.
ممکن است یک دانشآموز پنج ساعت پشت میز بنشیند اما بخش زیادی از زمان خود را صرف موبایل، شبکههای اجتماعی یا فکر کردن به موضوعات دیگر کند. در مقابل، دانشآموز دیگری ممکن است در سه ساعت مطالعه متمرکز، نتیجه بسیار بهتری بگیرد.
بنابراین هدف اصلی باید مطالعه مؤثر باشد، نه فقط افزایش ساعت مطالعه.
۷ مرحله برای ساخت یک برنامه درسی مؤثر
۱. هدف خود را مشخص کنید
قبل از نوشتن برنامه از خودتان بپرسید:
«دقیقاً برای چه چیزی درس میخوانم؟»
هدف میتواند افزایش معدل، موفقیت در امتحانات، تقویت یک درس ضعیف یا آماده شدن برای آزمونهای مهم باشد.
هدف واضح، برنامهریزی را بسیار سادهتر میکند.
۲. درسها را اولویتبندی کنید
همه درسها شرایط یکسانی ندارند. ممکن است در ریاضی عملکرد خوبی داشته باشید اما در فیزیک به تمرین بیشتری نیاز داشته باشید.
درسها را میتوانید به سه گروه تقسیم کنید:
اولویت بالا: درسهای دشوار یا ضعیفتر
اولویت متوسط: درسهایی که وضعیت قابل قبول دارید اما نیازمند تمرین هستند
اولویت پایین: درسهایی که تسلط بیشتری بر آنها دارید
این تقسیمبندی کمک میکند زمان بیشتری به نقاط ضعف اختصاص دهید.
۳. برنامه مدرسه را وارد برنامه شخصی کنید
یکی از بهترین روشهای برنامهریزی این است که مطالعه روزانه با برنامه مدرسه هماهنگ باشد.
برای مثال اگر فردا کلاس شیمی دارید، مرور کوتاهی از مبحث جلسه قبل میتواند باعث شود مطالب جدید را سریعتر متوجه شوید.
بعد از مدرسه نیز مرور درسهای همان روز به تثبیت مطالب کمک میکند.
۴. زمانهای مطالعه را کوتاه و متمرکز کنید
مطالعه طولانی و بدون وقفه معمولاً باعث کاهش تمرکز میشود.
میتوانید مطالعه را به بازههای مشخص تقسیم کنید. برای مثال:
۴۵ دقیقه مطالعه
۱۰ تا ۱۵ دقیقه استراحت
سپس شروع بخش بعدی
مدت مناسب برای هر فرد متفاوت است. مهم این است که هنگام مطالعه واقعاً روی درس تمرکز داشته باشید.
موبایل؛ یکی از مهمترین عوامل حواسپرتی
یک پیام کوتاه میتواند تمرکز شما را برای چند دقیقه از بین ببرد.
هنگام مطالعه بهتر است اعلانهای غیرضروری خاموش شوند و در صورت امکان موبایل کمی دورتر از محل مطالعه قرار گیرد.
اگر برای مطالعه به تلفن همراه نیاز دارید، فقط برنامهها و منابع آموزشی موردنیاز را باز نگه دارید.
هدف حذف فناوری نیست؛ هدف مدیریت فناوری است.
قانون «کار سخت اول»
اگر درس دشواری دارید که دائماً آن را عقب میاندازید، بهتر است آن را در زمانی مطالعه کنید که انرژی بیشتری دارید.
برای بسیاری از دانشآموزان این زمان بعد از کمی استراحت پس از مدرسه یا ساعات ابتدایی صبح است.
انجام کار دشوار در ابتدای برنامه باعث میشود فشار ذهنی کمتری در ادامه روز احساس کنید.
مرور را فراموش نکنید
خواندن یک مطلب فقط یک بار، معمولاً برای یادگیری بلندمدت کافی نیست.
به همین دلیل در برنامهریزی درسی برای دانشآموزان باید زمانی برای مرور مطالب گذشته در نظر گرفته شود.
میتوانید مرورهای کوتاه را در فاصلههای مختلف انجام دهید؛ مثلاً یک مرور کوتاه در پایان روز و مرور مجدد در روزها یا هفتههای بعد.
هدف این است که مطالب قبل از فراموش شدن دوباره فعال شوند.
برنامهای بنویسید که واقعاً بتوانید اجرا کنید
یکی از بزرگترین اشتباهات دانشآموزان ساختن برنامههای بسیار سنگین است.
مثلاً دانشآموزی که روزانه دو ساعت مطالعه دارد، ناگهان برنامهای هشتساعته برای خودش تنظیم میکند.
احتمال اجرای چنین برنامهای پایین است.
بهتر است تغییرات تدریجی باشند. ابتدا مقدار کمی به مطالعه مؤثر اضافه کنید و بعد از تثبیت عادت، برنامه را توسعه دهید.
در برنامه خود زمان جبرانی داشته باشید
هیچ هفتهای کاملاً قابل پیشبینی نیست.
ممکن است مهمانی، بیماری، تکلیف غیرمنتظره یا یک برنامه مدرسه باعث شود بخشی از برنامه انجام نشود.
بنابراین برنامه هفتگی نباید صددرصد زمان شما را پر کند.
وجود یک بازه جبرانی کمک میکند کارهای عقبمانده را بدون برهم خوردن کل برنامه انجام دهید.
خواب را قربانی درس نکنید
کم کردن خواب برای افزایش ساعت مطالعه همیشه تصمیم مناسبی نیست.
خواب کافی در تمرکز، حافظه، یادگیری و عملکرد روز بعد نقش مهمی دارد. دانشآموزی که تا نیمهشب درس میخواند اما روز بعد در کلاس تمرکز ندارد، ممکن است بخشی از زمانی را که شب قبل به دست آورده از دست بدهد.
بنابراین خواب نیز باید بخشی از برنامه باشد، نه چیزی که در صورت کمبود وقت حذف شود.
برنامهریزی برای روزهای امتحان
در روزهای نزدیک امتحانات، برنامه باید کمی متفاوت شود.
مطالب را به بخشهای کوچک تقسیم کنید و مشخص کنید در هر روز چه قسمتهایی باید مرور شوند.
بهتر است تمام مطالب برای شب امتحان باقی نمانند.
در روزهای پایانی میتوانید تمرکز بیشتری روی این موارد داشته باشید:
مرور خلاصهها، حل نمونه سؤال، بررسی اشتباهات گذشته و تمرین مباحثی که هنوز در آنها ضعف دارید.
اگر برنامه اجرا نشد چه کنیم؟
اجرا نشدن یک روز برنامه به معنی شکست نیست.
به جای کنار گذاشتن کل برنامه، دلیل آن را پیدا کنید.
آیا برنامه بیش از حد سنگین بود؟
آیا زمان کافی برای استراحت در نظر نگرفته بودید؟
آیا موبایل باعث حواسپرتی شد؟
آیا برای یک درس زمان غیرواقعی تعیین کرده بودید؟
برنامه درسی یک سند ثابت نیست. باید بر اساس تجربه اصلاح شود.
برنامهریزی و انگیزه چه ارتباطی دارند؟
بعضی دانشآموزان منتظر میمانند تا انگیزه کافی برای درس خواندن پیدا کنند.
اما همیشه قرار نیست انگیزه قبل از شروع کار ایجاد شود.
گاهی ابتدا باید یک کار کوچک را شروع کنید. انجام همان کار و دیدن پیشرفت میتواند انگیزه ادامه مسیر را افزایش دهد.
به جای اینکه بگویید «امروز باید سه ساعت ریاضی بخوانم»، میتوانید با هدف کوچکتری شروع کنید:
«فقط ۲۰ دقیقه این مبحث را تمرین میکنم.»
شروع کردن معمولاً سختترین قسمت کار است.
نقش ورزش و تفریح در برنامه درسی
برنامهریزی موفق فقط درباره کتاب و درس نیست.
فعالیت بدنی، ارتباط با خانواده و دوستان و تفریح مناسب نیز باید در برنامه دانشآموز وجود داشته باشند.
یک برنامه بیش از حد فشرده ممکن است در کوتاهمدت قابل اجرا باشد، اما حفظ آن در طول چند ماه دشوار خواهد بود.
هدف، ایجاد تعادل بین یادگیری، سلامت و زندگی شخصی است.
یک نمونه برنامه بعد از مدرسه
فرض کنید ساعت ۱۵ به خانه میرسید.
۱۵:۰۰ تا ۱۶:۰۰ — ناهار و استراحت
۱۶:۰۰ تا ۱۶:۴۵ — درس دشوارتر
۱۶:۴۵ تا ۱۷:۰۰ — استراحت
۱۷:۰۰ تا ۱۷:۴۵ — انجام تکالیف
۱۷:۴۵ تا ۱۸:۱۵ — استراحت یا میانوعده
۱۸:۱۵ تا ۱۹:۰۰ — درس دوم
۱۹:۰۰ به بعد — فعالیت شخصی، شام و برنامههای خانوادگی
در ساعات بعدی نیز میتوان یک مرور کوتاه برای درسهای فردا در نظر گرفت.
این فقط یک نمونه است و برنامه هر دانشآموز باید متناسب با شرایط خودش تنظیم شود.
۵ اشتباه رایج در برنامهریزی درسی
برنامهریزی دقیقهبهدقیقه
اتفاقات غیرمنتظره باعث میشوند چنین برنامههایی سریع به هم بریزند.
تعیین اهداف غیرواقعی
نوشتن ده کار بزرگ برای یک عصر معمولاً نتیجهای جز احساس عقبماندگی ندارد.
نداشتن زمان استراحت
مغز برای حفظ تمرکز به استراحت نیاز دارد.
مقایسه برنامه خود با دیگران
روش مطالعهای که برای دوست شما مناسب است الزاماً برای شما مناسب نیست.
کنار گذاشتن برنامه بعد از یک روز ناموفق
برنامه خوب باید قابلیت اصلاح داشته باشد.
سؤالات متداول
روزانه چند ساعت درس بخوانیم؟
عدد ثابتی برای همه دانشآموزان وجود ندارد. پایه تحصیلی، هدف، سطح درسی، برنامه مدرسه و کیفیت مطالعه همگی اهمیت دارند. کیفیت مطالعه معمولاً مهمتر از صرفاً بالا بردن ساعت مطالعه است.
بهتر است اول درس سخت را بخوانیم یا آسان؟
اگر انرژی و تمرکز کافی دارید، شروع با یکی از درسهای مهم یا دشوار میتواند مفید باشد. با این حال باید برنامه را بر اساس ویژگیهای شخصی خود تنظیم کنید.
اگر از برنامه عقب افتادیم چه کنیم؟
کارهای مهم را دوباره اولویتبندی کنید و از زمان جبرانی استفاده کنید. لازم نیست تمام برنامه روزهای بعد را برای جبران یک روز به هم بریزید.
جمعبندی
برنامهریزی درسی برای دانشآموزان زمانی مؤثر است که ساده، انعطافپذیر و قابل اجرا باشد.
قرار نیست برنامه شما شبیه برنامه رتبههای برتر، دوستان یا افراد حاضر در شبکههای اجتماعی باشد. بهترین برنامه، برنامهای است که با شرایط واقعی زندگی شما هماهنگ باشد.
از اهداف کوچک شروع کنید، پیشرفت خود را بررسی کنید و هر هفته برنامه را کمی بهتر کنید. موفقیت تحصیلی معمولاً نتیجه مجموعهای از عادتهای کوچک و مداوم است.
